ಸಿಜೆಪಿ ಹೇಳಿದ ತಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಮೇಲೆ ಕೇಸ್ ಹಿಂಪಡೆಯಬೇಕಾ: ಕಾನೂನು ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ

ನವದೆಹಲಿ: ನೀಟ್ ಅಕ್ರಮ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ದೆಹಲಿಯ ಜಂತರ್ ಮಂತರ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮಾಡಿದವರ ವಿರುದ್ಧ ಕೇಸ್ ಹಾಕಬಾರದು ಎಂದು ತಾನು ಷರತ್ತು ಹಾಕಿದರೂ ಸರ್ಕಾರ ಕೆಲವರ ಮೇಲೆ ಎಫ್ಐಆರ್ ದಾಖಲಿಸಿರುವುದು ಮತ್ತು ಬಂಧಿಸಿರುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ಸಿಜೆಪಿ ಆಕ್ರೋಶ ಹೊರಹಾಕಿದೆ. ಕೇಸ್ ವಾಪಸ್ ಪಡೆಯದೇ ಇದ್ದರೆ ಮತ್ತೆ ಧರಣಿ ನಡೆಸುವುದಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಹಿರಿಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕ, ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಕಪಿಲ್ ಸಿಬಲ್ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆದಿದೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಸಿಜೆಪಿ ಹೇಳಿದ ತಕ್ಷಣ ಸರ್ಕಾರ ಕೇಸ್ ಹಿಂಪಡೆಯಬೇಕೇ? ಕಾನೂನು ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಇಲ್ಲಿದೆ ವಿವರ.

ಯಾವುದೇ ಸಂಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ಸಂಘಟನೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಿಜೆಪಿ) "ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಕರಣ ಮತ್ತು ಎಫ್‌ಐಆರ್ ರದ್ದು ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸುತ್ತೇವೆ" ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದ ತಕ್ಷಣ ಸರ್ಕಾರ ಅವರ ಹೆದರಿಕೆಗೆ ಮಣಿದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಶರಣಾಗಬೇಕೆಂಬ ಕಾನೂನು ನಿಯಮವಿಲ್ಲ.

ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಸರ್ಕಾರ ಯಾವಾಗ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಮೇಲೆ ಕೇಸ್ ಹಾಕಬಹುದು ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾನದಂಡಗಳಿವೆ:

ಸರ್ಕಾರ ಯಾವಾಗ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಮೇಲೆ ಕೇಸ್ ಹಾಕಬಹುದು?

ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 19(1)(b) ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ, ಆಯುಧಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸುವ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಹಕ್ಕು ಅಪರಿಮಿತವಲ್ಲ.

ಕೆಳಗಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಪೊಲೀಸರು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಮೇಲೆ ಎಫ್‌ಐಆರ್ ದಾಖಲಿಸಿ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸಬಹುದು:

ನಿಷೇಧಾಜ್ಞೆ ಉಲ್ಲಂಘನೆ (Section 163 BNSS / Old Sec 144 CrPC):

ಪೊಲೀಸರ ಪೂರ್ವ ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯದೇ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದರೆ ಅಥವಾ 144 ತಡೆಗೋಡೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಗುಂಪು ಸೇರಿದರೆ (Unlawful Assembly - Section 189 BNS / Old IPC 143).

ಹಿಂಸಾಚಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ತಿ ಪಾಸ್ತಿ ನಷ್ಟ

ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ವೇಳೆ ಕಲ್ಲು ತೂರಾಟ, ಬಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವುದು, ರಸ್ತೆ ತಡೆಯುವುದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ನೀಡುವುದು ಅಥವಾ ಪೊಲೀಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸುವುದು.

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಪದ್ರವ

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ (Shaheen Bagh Case, 2020) ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಜೆಗಳು ತಮಗೆ ಇಷ್ಟಬಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟಾವಧಿಗೆ ಬಂದ್ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ. ನಿಯೋಜಿತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಬೇಕು.

ಕೇಸ್ ವಾಪಸ್ ಪಡೆಯಲು ಕಾನೂನು ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ?

ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಮೇಲಿನ ಎಫ್‌ಐಆರ್ ಮತ್ತು ಕೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಲು ಸರ್ಕಾರದ ಬಳಿ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಅವಕಾಶವಿದೆ:

Section 360 BNSS (ಹಳೆಯ CrPC Section 321):

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ, ಶಾಂತಿ ಕಾಪಾಡುವ ಉದ್ದೇಶ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಭಿಯೋಜಕರು ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಬಹುದು.

ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯ

ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಪೊಲೀಸರು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ತಕ್ಷಣ ಕೇಸ್ ರದ್ದಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಆ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಗಂಭೀರ ಹಿಂಸಾಚಾರ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಬಹುದು.

ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು 'ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ' ಹಕ್ಕು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಹಿಂಸಾಚಾರ ನಡೆಸದಿದ್ದರೆ, ಸರ್ಕಾರ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆ ನಡೆದಿದ್ದರೆ, ಸರ್ಕಾರ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗೂ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೇಲ್ ಬೆದರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮಣಿಯಬೇಕಾದ ಕಾನೂನು ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.